Η μεσογειακή φώκια είναι ένα από τα πιο απειλούμενα θαλάσσια θηλαστικά του κόσμου, και ένα από τα λίγα μέρη όπου μπορεί ακόμα να αναπαράγεται με σχετική ησυχία βρίσκεται στις Βόρειες Σποράδες. Όποιος σχεδιάζει διακοπές στην Αλόννησο μπαίνει, ουσιαστικά, σε μια προστατευόμενη θαλάσσια περιοχή. Σε αυτό το άρθρο συγκεντρώνουμε τι λένε οι επίσημοι φορείς για το πάρκο, για τη φώκια και για το πώς συμπεριφέρεται σωστά ένας επισκέπτης στη θάλασσα.
Τι είναι το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), το πάρκο ιδρύθηκε το 1992 και ήταν το πρώτο θαλάσσιο πάρκο της Ελλάδας. Καλύπτει περίπου 3.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα και περιλαμβάνει την Αλόννησο, έξι μικρότερα νησιά (Περιστέρα, Κυρά Παναγιά, Ψαθούρα, Πιπέρι, Σκάντζουρα, Γιούρα) και 22 βραχονησίδες. Η περιοχή ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 με κωδικό GR1430004, όπου εντάσσεται και η ανατολική Σκόπελος.
Το Πιπέρι χαρακτηρίζεται από τον ΟΦΥΠΕΚΑ ως η σημαντικότερη περιοχή αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας στο πάρκο και προστατεύεται επιπλέον στο πλαίσιο της Σύμβασης της Βαρκελώνης. Αυτός είναι και ο λόγος που η πρόσβαση σε ορισμένα σημεία του πάρκου είναι περιορισμένη.
Η μεσογειακή φώκια σε αριθμούς
Η NOAA Fisheries, η αμερικανική υπηρεσία για τους θαλάσσιους πόρους, εκτιμά ότι σήμερα απομένουν περίπου 440 έως 540 ώριμα άτομα, με συνολικό πληθυσμό γύρω στα 600 με 700 ζώα. Το είδος είναι καταγεγραμμένο στο Παράρτημα I της CITES.
- Μέγεθος: τα ενήλικα φτάνουν περίπου τα 2 με 2,7 μέτρα μήκος.
- Διάρκεια ζωής: 20 έως 30 χρόνια.
- Αναπαραγωγή: οι περισσότερες γεννήσεις γίνονται το φθινόπωρο, αν και νεογνά μπορεί να γεννηθούν οποιαδήποτε εποχή. Τα μικρά έχουν μαύρο, μάλλινο τρίχωμα με λευκή κηλίδα στην κοιλιά.
- Τροφή: ψάρια, χταπόδια και καρκινοειδή, σε ρηχά νερά.
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία είναι ότι, λόγω της ανθρώπινης δίωξης, η φώκια έχει αφήσει τις ανοιχτές παραλίες και γεννά πλέον κυρίως σε απομονωμένες θαλάσσιες σπηλιές. Γι’ αυτό η ησυχία των σπηλιών μετράει τόσο πολύ.
Τι άλλο ζει στα νερά του πάρκου
Η φώκια είναι το σύμβολο, όχι όμως το μόνο είδος. Ο ΟΦΥΠΕΚΑ αναφέρει περίπου 300 είδη ψαριών και πάνω από 80 είδη πουλιών, ανάμεσά τους ο μαυροπετρίτης, ο αιγαιόγλαρος και ο θαλασσοκόρακας. Στην περιοχή καταγράφονται επίσης κοινά δελφίνια, ζωνοδέλφινα, ρινοδέλφινα, φυσητήρες και ζιφιοί. Για όποιον ενδιαφέρεται για τη θαλάσσια βιολογία, πρόκειται για ένα από τα πιο πλούσια πεδία παρατήρησης στο Αιγαίο.
Πώς οργανώνεις την επίσκεψη
Τα περισσότερα απομακρυσμένα σημεία του πάρκου είναι προσβάσιμα μόνο με σκάφος, και οι εκδρομές ξεκινούν συνήθως από το λιμάνι του Πατητηρίου. Αν θέλεις να δεις πρακτικά πώς στήνεται μια τέτοια μέρα στη θάλασσα, η σελίδα για το θαλάσσιο πάρκο Αλοννήσου από την Alonnisos Travel, οικογενειακή επιχείρηση στο Πατητήρι από το 1987, περιγράφει τις εκδρομές με σκάφος και τα νησιά που επισκέπτονται. Πριν κλείσεις, αξίζει να ρωτήσεις πώς ο κυβερνήτης χειρίζεται μια πιθανή συνάντηση με φώκια ή δελφίνια, αφού αυτό λέει πολλά για τη φιλοσοφία της εκδρομής.
Καλό είναι επίσης να έχεις ρεαλιστικές προσδοκίες. Η φώκια είναι άγριο ζώο, κινείται ελεύθερα και συχνά κρύβεται. Μια εκδρομή δεν εγγυάται συνάντηση, και καμία σοβαρή εκδρομή δεν θα έπρεπε να την «κυνηγά».
Αν δεις φώκια: οι οδηγίες της MOm
Η MOm, η Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας, έχει δημοσιεύσει σαφείς οδηγίες για όσους συναντήσουν φώκια:
- Κράτα απόσταση τουλάχιστον 30 μέτρων αν η φώκια βρίσκεται στη στεριά, και μείνε πίσω από τυχόν σήμανση.
- Μην την ταΐζεις, ούτε στο νερό ούτε στην ακτή.
- Μην κάνεις θόρυβο και μην πετάς άμμο, πέτρες ή άλλα αντικείμενα.
- Μην τη βρέχεις όταν ξεκουράζεται στην ακτή και μην της κλείνεις τον δρόμο προς τη θάλασσα.
- Μην αφήνεις παιδιά να την πλησιάσουν και απομάκρυνε τα κατοικίδια, γιατί μπορεί να μεταδώσουν επικίνδυνες ασθένειες.
- Στο νερό, μην πανικοβάλλεσαι και μην κάνεις απότομες κινήσεις. Μην προσπαθήσεις να την πλησιάσεις και μην ψαρεύεις με ψαροντούφεκο κοντά της.
- Μην μπαίνεις σε θαλάσσιες σπηλιές όπου μπορεί να προφυλάσσεται μητέρα με μικρό. Αν βρεθείς ήδη μέσα, απομακρύνσου αργά, κοντά στα βράχια.
Η MOm σημειώνει ότι η φώκια δεν είναι επιθετικό ζώο, μπορεί όμως να αμυνθεί αν νιώσει ότι απειλείται. Ζητά επίσης να ενημερώνεται άμεσα για κάθε παρατήρηση, στο 210 5222888 ή στη 24ωρη γραμμή 6942494471, καθώς και το πλησιέστερο Λιμεναρχείο. Ακόμη και μια νεκρή φώκια δίνει πολύτιμα επιστημονικά δεδομένα.
Γιατί μετράει η συμπεριφορά του επισκέπτη
Η NOAA κατατάσσει στις κύριες απειλές για το είδος την υποβάθμιση των βιοτόπων, τη ρύπανση, τη σκόπιμη θανάτωση από ψαράδες και την παγίδευση σε δίχτυα. Ο τουρισμός δεν είναι από μόνος του πρόβλημα, αλλά η όχληση στις σπηλιές αναπαραγωγής και τα σκουπίδια στη θάλασσα προσθέτουν πίεση σε έναν πληθυσμό που είναι ήδη πολύ μικρός. Απλές κινήσεις, όπως να μην αφήνεις πλαστικά, να σέβεσαι τις αποστάσεις και να επιλέγεις εκδρομές που τηρούν τους κανόνες, κάνουν διαφορά.
Το πάρκο της Αλοννήσου δείχνει ότι η προστασία και ο τουρισμός μπορούν να συνυπάρχουν, αρκεί ο επισκέπτης να θυμάται ότι είναι φιλοξενούμενος. Με λίγη προετοιμασία και σεβασμό, μια μέρα στα νερά των Βορείων Σποράδων μπορεί να γίνει μια πραγματική γνωριμία με τη θαλάσσια ζωή της Μεσογείου.
Πηγές
- ΟΦΥΠΕΚΑ, Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου – Βορείων Σποράδων, Ανατολική Σκόπελος. https://necca.gov.gr/apeiloumena-eidi/ethniko-thalassio-parko-alonnisou-voreion-sporadon-anatoliki-skopelos/
- NOAA Fisheries, Mediterranean Monk Seal. https://www.fisheries.noaa.gov/species/mediterranean-monk-seal
- MOm, Είδα Φώκια. https://www.mom.gr/eida-fokia
Βρήκατε κάτι λάθος;
Αν κάποιο στοιχείο εδώ έχει αλλάξει ή είναι ανακριβές, η διόρθωση αξίζει περισσότερο από το αρχικό κείμενο.
Στείλτε μας διόρθωση