Σεμίνωμα ή μη σεμίνωμα και τι σημαίνει για τη θεραπεία

Όταν ένας όγκος στον όρχι αφαιρείται και εξετάζεται στο μικροσκόπιο, η πρώτη ερώτηση που απαντά η ιστολογική έκθεση είναι αν πρόκειται για σεμίνωμα ή για μη σεμίνωμα. Η διάκριση αυτή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Από αυτήν εξαρτάται ποιες θεραπείες συζητούνται μετά το χειρουργείο, αν η ακτινοθεραπεία έχει θέση και πόσο συχνά γίνονται οι εξετάσεις τα επόμενα χρόνια.

Δύο μεγάλες οικογένειες όγκων

Πάνω από το 90% των καρκίνων του όρχι ξεκινούν από τα γεννητικά κύτταρα, δηλαδή τα κύτταρα που παράγουν το σπέρμα. Οι όγκοι αυτοί χωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες, τα σεμινώματα και τα μη σεμινώματα, που εμφανίζονται περίπου με την ίδια συχνότητα.

Τα σεμινώματα συνήθως αναπτύσσονται και εξαπλώνονται πιο αργά από τα μη σεμινώματα. Το κλασικό σεμίνωμα αποτελεί πάνω από το 95% των σεμινωμάτων και αφορά κυρίως άνδρες 25 έως 45 ετών. Υπάρχει και ένας σπάνιος υπότυπος, το σπερματοκυτταρικό σεμίνωμα, που εμφανίζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες (κατά μέσο όρο γύρω στα 65), μεγαλώνει πιο αργά και σπανιότερα κάνει μεταστάσεις.

Τα μη σεμινώματα διαγιγνώσκονται συνήθως από τα τέλη της εφηβείας ως τις αρχές της τέταρτης δεκαετίας. Περιλαμβάνουν το εμβρυϊκό καρκίνωμα, τον όγκο του λεκιθικού ασκού, το χοριοκαρκίνωμα και το τεράτωμα. Οι περισσότεροι είναι μικτοί, δηλαδή περιέχουν περισσότερους από έναν τύπους.

Γιατί ένας μικτός όγκος λογίζεται ως μη σεμίνωμα

Πολλοί όγκοι του όρχι έχουν και σεμινωματώδη και μη σεμινωματώδη στοιχεία. Σε αυτή την περίπτωση η αντιμετώπιση ακολουθεί τη λογική του μη σεμινώματος, γιατί τα μη σεμινωματώδη στοιχεία είναι συνήθως τα πιο επιθετικά και αυτά καθορίζουν τον κίνδυνο εξάπλωσης. Γι’ αυτό η πλήρης ιστολογική εξέταση ολόκληρου του όγκου έχει τόση σημασία.

Τι δείχνουν οι καρκινικοί δείκτες

Στο αίμα μετρώνται ουσίες που παράγουν ορισμένοι τύποι όγκων. Η άλφα-φετοπρωτεΐνη (AFP) αυξάνεται στο εμβρυϊκό καρκίνωμα και σχεδόν πάντα στον όγκο του λεκιθικού ασκού. Η χοριακή γοναδοτροπίνη (hCG) αυξάνεται σε ορισμένα σεμινώματα, στο εμβρυϊκό καρκίνωμα και στο χοριοκαρκίνωμα. Το καθαρό τεράτωμα δεν αυξάνει κανέναν από τους δύο.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ένα αυξημένο AFP δείχνει την παρουσία μη σεμινωματώδους στοιχείου, ακόμη κι αν ο όγκος μοιάζει με σεμίνωμα. Οι δείκτες ξαναμετριούνται μετά την ορχεκτομή. Αν παραμένουν υψηλοί, αυτό υποδηλώνει ότι υπάρχει νόσος που δεν φαίνεται ακόμη στις απεικονίσεις.

Πώς αλλάζει η θεραπεία

Το πρώτο βήμα είναι το ίδιο και για τις δύο κατηγορίες: η ριζική βουβωνική ορχεκτομή, δηλαδή η αφαίρεση του όρχι μαζί με τον σπερματικό τόνο. Τα επόμενα βήματα όμως διαφέρουν, ανάλογα με το είδος και το στάδιο. Μια συνολική εικόνα για τη διάγνωση, τα στάδια και τις θεραπευτικές επιλογές στο σεμίνωμα όρχεων και στους υπόλοιπους όγκους του όρχι βοηθά τον ασθενή να καταλάβει γιατί δύο περιπτώσεις που μοιάζουν παίρνουν διαφορετικό δρόμο.

• Σεμίνωμα σταδίου Ι: οι περισσότεροι ειδικοί προτιμούν την ενεργό παρακολούθηση. Εναλλακτικά χορηγούνται μία ή δύο δόσεις καρβοπλατίνης ή χαμηλή δόση ακτινοθεραπείας στους παρααορτικούς λεμφαδένες. Υποτροπή εμφανίζεται σε περίπου 15-20% όσων παρακολουθούνται, συνήθως στους λεμφαδένες, και κατά κανόνα αντιμετωπίζεται ξανά με επιτυχία.
• Σεμίνωμα σταδίου ΙΙ: στα πρώιμα υποστάδια επιλέγεται ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία (σχήματα EP ή BEP). Σε μεγαλύτερη λεμφαδενική νόσο προτιμάται η χημειοθεραπεία.
• Μη σεμίνωμα σταδίου Ι: η απόφαση στηρίζεται σε παράγοντες κινδύνου από την ιστολογική, όπως η διήθηση αγγείων. Χωρίς αυτούς, συνήθως επιλέγεται παρακολούθηση. Με αυτούς, συζητούνται η παρακολούθηση, ένας κύκλος BEP ή ο οπισθοπεριτοναϊκός λεμφαδενικός καθαρισμός (RPLND).
• Μη σεμίνωμα σταδίου ΙΙ: η χημειοθεραπεία είναι η πιο συχνή επιλογή. Ο λεμφαδενικός καθαρισμός έχει θέση σε επιλεγμένους ασθενείς με φυσιολογικούς δείκτες και μικρούς λεμφαδένες.

Στο προχωρημένο στάδιο ΙΙΙ, και στις δύο κατηγορίες, η ορχεκτομή ακολουθείται από χημειοθεραπεία. Η μεγάλη διαφορά φαίνεται μετά: υπολειμματικές μάζες σε σεμίνωμα συχνά απλώς παρακολουθούνται με αξονική, ενώ σε μη σεμίνωμα συνήθως αφαιρούνται χειρουργικά, γιατί μπορεί να περιέχουν τεράτωμα ή ενεργό όγκο.

Η παρακολούθηση μετά τη θεραπεία

Οι περισσότερες υποτροπές εμφανίζονται μέσα στα δύο πρώτα χρόνια, γι’ αυτό η παρακολούθηση είναι πυκνή στην αρχή και αραιώνει σταδιακά. Περιλαμβάνει κλινική εξέταση, μέτρηση των δεικτών στο αίμα και απεικονίσεις, όπως αξονική τομογραφία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακτινογραφία θώρακα.

• Στο σεμίνωμα σταδίου Ι υπό παρακολούθηση, οι επισκέψεις και οι αξονικές γίνονται κάθε 4-6 μήνες τα πρώτα 3 χρόνια και μετά μία φορά τον χρόνο, για τουλάχιστον 5 χρόνια.
• Στο μη σεμίνωμα σταδίου Ι χωρίς παράγοντες κινδύνου, οι εξετάσεις αίματος γίνονται κάθε 2-3 μήνες και η αξονική ή μαγνητική κάθε 4-6 μήνες τα πρώτα δύο χρόνια.

Το ακριβές πρόγραμμα το ορίζει ο ογκολόγος για κάθε ασθενή. Η τήρησή του έχει μεγάλη σημασία, γιατί μια υποτροπή που εντοπίζεται νωρίς αντιμετωπίζεται πιο εύκολα.

Ο άλλος όρχις και η γονιμότητα

Όσοι έχουν περάσει καρκίνο του όρχι έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν όγκο και στον άλλο όρχι. Γι’ αυτό ο τακτικός έλεγχος του όρχι που απέμεινε και η άμεση αναφορά κάθε αλλαγής στον γιατρό αποτελούν μέρος της μακροχρόνιας παρακολούθησης. Επίσης, ορισμένες θεραπείες μπορεί να προκαλέσουν υπογονιμότητα, ακόμη και μόνιμη, οπότε η κρυοσυντήρηση σπέρματος συζητείται πριν ξεκινήσει η θεραπεία.

Συμπέρασμα

Η διάκριση ανάμεσα σε σεμίνωμα και μη σεμίνωμα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη συνέχεια μετά την ορχεκτομή: αν θα χρειαστεί συμπληρωματική θεραπεία, ποια, και πώς θα οργανωθεί η παρακολούθηση. Η ιστολογική έκθεση, οι δείκτες και οι απεικονίσεις διαβάζονται μαζί, και η απόφαση παίρνεται εξατομικευμένα με τον θεράποντα ογκολόγο.

Πηγές

• American Cancer Society, What Is Testicular Cancer? https://www.cancer.org/cancer/types/testicular-cancer/about/what-is-testicular-cancer.html
• American Cancer Society, Treatment Options for Testicular Cancer by Stage. https://www.cancer.org/cancer/types/testicular-cancer/treating/by-stage.html
• National Cancer Institute, Testicular Cancer Treatment (PDQ) – Patient Version. https://www.cancer.gov/types/testicular/patient/testicular-treatment-pdq

Σχετικοί οδηγοί

Μιτοχόνδρια και βιταμίνες: τι ξέρουμε για την παραγωγή ενέργειαςΤα μιτοχόνδρια αναφέρονται συχνά ως τα «εργοστάσια ενέργειας» του κυττάρου, και γύρω τους έχει χτιστεί μια...Πόνος στις αρθρώσεις: τι εξετάζει ο ρευματολόγος και πότεΟ πόνος στις αρθρώσεις είναι από τα πιο συχνά προβλήματα που οδηγούν κάποιον στον γιατρό. Η...Αφυδάτωση: τα πρώτα βήματα και πότε χρειάζεται γιατρόςΗ αφυδάτωση δεν είναι μόνο θέμα καύσωνα. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από μια γαστρεντερίτιδα, έναν πυρετό,...